giảng pháp

Ở người đời, những người chưa tìm hiểu kỹ về kinh sách đạo phật thường nhầm lẫn khi thấy người khác giảng nhiều vấn đề trong cuộc sống liền bảo giảng ko phải, không đúng chánh pháp, sai đường lối Phật đà,....

Cái cốt tủy của đạo phật là giúp con người thoát khổ nên tu pháp phương tiện để đi đến chỗ giải thoát. Cho nên, đạo phật thường đề cập vào vấn đề cốt lỗi này xoay quanh vấn đề đạo đức, nhân cách sống của con người trong từng hành động hằng ngày và tu thiền để đạt được sự hạnh phúc bền vững. Cuộc sống thế gian có rất nhiều hạng người tốt xấu, có nghề nghiệp ở nhiều vực khác nhau. Tu sĩ có pháp phương tiện dành cho hàng tu sĩ, còn những người chưa có điều kiện nhân duyên để xuất gia, đang ở tại gia nếu là cư sĩ hoặc người dân khác làm nhiều lĩnh vực khác nhau thì họ vẫn có pháp phương tiện nhằm giúp họ ở mức tối thiểu là sống một cuôc sống đạo đức, thiện lành. Chính vì vậy, chúng sanh cần rất nhiều pháp phương tiện, pháp thiện xảo để giảng ở tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, chính trị, xh nói chung và gia đình nói riêng,.... Chúng ta cần phải biết rõ điều này để đừng ngộ nhận, chỉ trích khi thấy một ai đó giảng giải phật pháp nhiều góc độ, nhiều lĩnh vực ở đời sống thường ngày. Ví dụ thấy ai đó đề cập một vấn nạn tham nhũng của quan chức liền phản đối, chụp mũ mà không biết nội dung bên trong nói gì, khuyên chúng ta điều thiện lành gì....

Bên cạnh đó, lâu lâu tui vẫn thấy xuất hiện có tu sĩ đi giảng, đề cập nghiêng về lĩnh vực như kinh tế, chính trị mang màu sắc chuyện thế gian mà trước đó có nhiều tranh cãi, nghiên cứu, luận bàn, đối nghịch,.... Ví dụ như đề cao, tung hô nền kinh tế thị trường định hướng xhcn là siêu Việt; hoặc ca ngợi chế độ nào đó, bảo rằng độc đảng nhưng không độc tài. Nói nó là ưu việt, thế giới ngày nay cần phải học hỏi theo; hoặc bảo Lý Thường Kiệt đánh TQ là hỗn hay dân tộc VN là em, còn dân tộc TQ là anh vì dựa vào truyền thuyết cá nhân một vị vua để khẳng định..bla..bla.... Việc giảng pháp như thế có đúng với đường lối của Phật đà không ? Phải khẳng định là không ! đây là hành động sai trái, giảng bậy của những tu sĩ nào đó. Như tui đã nói trên, đạo phật dạy về nhiều vấn đề giúp chúng ta hiểu biết nhiều thứ bên trong lẫn bên ngoài chúng ta nhưng nó nhấn mạnh, lấy con người làm trọng tâm xoay quanh ở đạo đức; con người ứng xử tốt với chúng sanh, môi trường xung quanh khác. Người thực hành giáo pháp Phật đà sẽ ngày càng có được sự hiểu biết về quy luật vũ trụ vận hành chứ ko đi chuyên biệt về một chuyên đề, lĩnh vực của người thế gian đang còn nghiên cứu tức đang ở phạm vi của pháp tương đối như việc nói, phân tích chuyên về chính trị, về kinh tế, xh.... Một tu sĩ dù có đạt được quả vị cao như thế nào cũng không thể nào hiểu biết sâu về một lĩnh vực khoa học nghiên cứu nào như kinh tế hay chính trị, xh,... nào đó. Nếu có giảng về đề tài liên quan chính trị thì chỉ giảng cho con người nghiêng về đạo đức trong chính trị đồng nghĩa với việc giúp cho họ thực tập có được sự sáng suốt nhìn nhận trong thực tại, trong từng hành động, từng lời nói , suy nghĩ một cách chân chánh. Làm sao có lợi ích cho mình và lợi ích cho chúng sanh khác hầu thoát khổ. Những hành động ấy có thể bao gồm cả nghề nghiệp chính trị chân chánh thể hiện qua việc làm không sát sanh loài vật, không giết hại người như bắt bế người bỏ tù đúng tội nhưng giết hại họ trong tù rồi bảo họ tự sát; không trộm cắp tài sản của nhân dân như không đi cướp ruộng đất nhân dân làm tài sản riêng cho đảng phái hoặc nhóm lợi ích, nhóm chính trị có sân sau và đăc biệt là không có tham ô, tham nhũng tiền thuế của nhân dân; không có nói láo, nói lưỡi hai chiều, không dùng công cụ truyền thông định hướng để tuyên truyền dối trá nhồi sọ nhân dân; không có độc đoán, độc tài, độc đảng vì điều này không đúng với cách sống vô ngã của người thực tập giáo pháp. Tất cả những điều này đều được đề cập trong nội dung tóm gọn Tứ diệu đế và cụ thể hơn là những nội dung chung chung trong Bát chánh đạo mà phật Gotama khi xưa đã giảng dạy.

BÀN VỀ SỰ TỤNG KINH 

Nhiều người thích tụng kinh. Có người cho việc trì tụng kinh điển là có phước báu hoặc mở mang được trí tuệ. Vậy tụng kinh có thật sự như vậy ko ? Trả lời : không hoặc có.

Không là khi nào ?

Khi người trì tụng bài kinh ko hiểu nội dung bài kinh đó muốn nói điều gì. Hoặc người tụng kinh có khao khát, ước muốn lợi ích cho mình có phước báu nào đó trong khi tụng. Sự khao khát, ước muốn đấy chính là tham. Tham là căn rễ, cấu ố của tâm nên trái ngược với việc tu tập tâm. Việc trì tụng kinh điển nhằm cho mục đích hiểu biết, dứt lòng tham chứ ko để rơi vào tình trạng tham. 

Đối với người sơ cơ, người mới tìm hiểu giáo pháp hoặc có căn cơ yếu, việc trì tụng dễ dẫn đến chẳng có lợi ích gì mà trái lại hại cho bản thân khi ai đó dụ dỗ dẫn đến tin sâu vào niềm tin mê tín trong việc trì tụng. Bởi cũng vì cái lý do việc tụng ko hiểu, ko liễu nghĩa nhiều. Chúng ta có thể diễn giải theo trình tự nhân quả bất lợi như sau: Từ ko biết, ko hiểu nghĩa kinh dẫn đến ko hành, ko tư duy suy nghiệm. Từ ko hành, ko tư duy suy nghiệm dẫn đến ko có chứng đắc, ko có trí tuệ. Từ ko tuệ dẫn đến tin sâu, sanh tâm mê tín. Từ mê tín dẫn đến hại mình, hại luôn người khác do sự truyền bá ý nghĩ như vậy. Với những hạng người này tốt nhất cần tiếp cận người trí hướng dẫn cụ thể, chi tiết. Họ ko nên tụng kinh liền, chỉ nên chú tâm vào vừa đọc kinh từ từ, vừa nghiền ngẫm suy tư lời kinh. Đoạn nào khó hiểu thì ghi chú, đánh dấu lại, sau đó hỏi các người trí giải thích rồi viết lên giấy note ghi chú lại để lần sau đọc lần nữa rồi nghiền ngẫm, tư duy đến khi thuần thục thì chuyển qua trì tụng.

Có là khi nào ?

khi người trì tụng đọc tụng lên liền thấu hiểu nghĩa. Đọc một đoạn kinh mà biết rõ, tư duy được lời kinh Phật dạy, rồi đem lời đó áp dụng vào thực tiễn. Chúng ta có thể diễn giải theo chiều nhân quả có lợi sau đây : Từ việc tụng đi đến hành sanh tuệ. Từ có tuệ mà trì tụng tiếp, cứ thế sẽ tác ý ăn sâu vào tiềm thức. Và nó hình thành kiểu dạng vòng tròn sanh trưởng tuệ liên tục theo quá trình : nhân ( trì tụng) => thực hành => quả (tuệ) => nhân (trì tụng) => thực hành => quả (tuệ)... đến khi thuần thục pháp có cả ba mặt là văn - tư - tu tròn đầy.

Kết luận

Dù dụng bất kỳ hình thức nào trì tụng hay đọc kinh điển đều phải đảm bảo hiểu nghĩa của kinh, tránh đi kiểu đọc, tụng vẹt ko hiểu gì hầu tránh được sự mê tín trái với đường lối Phật đà. Giữa hai hình thức tụng hoặc đọc kinh ko có gì khác biệt nếu biết dụng đúng cách và cho kết quả như nhau.

VÔ THẦN ?

Trong đạo phật, nhiều người hiện nay thích sử dụng cụm từ "vô thần" để chỉ cho đạo phật trái ngược, khác xa hoàn toàn với các tôn giáo nhất thần và đa thần. Mục đích để phản kháng, bác bỏ cái gọi là sự sống trường tồn vĩnh cửu, cứu thế của các tôn giáo suy tôn các vị thần. Cách thức phá lập(1) như vậy để nhấn mạnh đạo phật, đưa đạo phật vượt lên trên các tôn giáo khác đồng thời muốn nhấn mạnh quan điểm quan trọng, trọng tâm là học thuyết vô ngã. Điều này giúp cho người tu học nhìn nhận, ko ham muốn, ko say đắm, ko dựa vào các đối tượng năng lực bên ngoài hỗ trợ, chỉ dựa vào năng lực chính mình mà bước đi trên con đường đạo, mang tính tích cực. Tuy nhiên, khi ai đó đề cập cần phải giải thích rõ ràng các lý từ để người nghe, người đọc ko bị nhẫm lẫn, hiểu sai. Ngoài ra, bên cạnh đó có một số chư vị tăng ni, phật tử còn mang nặng đặc tính phàm phu thế gian. Với sự tham, sự ham muốn một chút lợi ích, một chút danh lợi quyền thế lợi bổng lộc chức tước nào đó từ chính quyền hay để được phát triển đạo, phát triển tín đồ một cách dễ dàng, ko bị co ép bởi chính quyền nên áp phe, xu nịnh bằng cách truyền giảng, nhấn mạnh rằng đạo phật là đạo vô thần...bla...bla...nhằm để cho nó giống với cụm từ, quan điểm vô thần của người cộng sãn hầu ăn theo ( Lưu ý: ở thế gian, trong sản xuất kinh doanh sản phẩm mặt hàng, người sx cũng  áp dụng cách ăn theo bằng cách tạo ra sản phẩm làm cho người tiêu dùng nhầm lẫn sản phẩm của mình với sản phẩm bán chạy, thương hiệu đang nổi tiếng trên thị trường). Đây là sự đánh đồng ngu si, hậu quả làm chúng sanh khác ngộ nhận đạo phật như "đạo" của người cộng sãn, từ đó, chúng sanh có những hành động làm biến chất, đồng hoá quan điểm đạo phật với quan điểm vô thần của người cộng sãn một cách phổ biến hơn.

Vậy đạo phật có đề cập đến các chư vị thần tiên ko ? Đạo phật được mô tả trong kinh sách đại thừa và nguyên thủy đều chấp nhận có các vị thần, tiên. Ở đâu đó trong ko gian thế giới xung quanh chúng ta có những vị mà con ngừi phàm ko thể nhìn thấy bằng mắt thường và tiếp cận được. Những người có năng lực như Phật hoặc hội đủ nhân duyên thì mới có thể nhìn thấy họ hoặc họ hiện ra để cho thấy.Thế giới quan vũ trụ phật giáo đề cập có những tầng trời khác nhau, ở đó có những chư thiên, có thượng đế hay còn gọi là Đế thích thiên. Những vị thần, vị tiên này khác với các vị thần tiên ở tôn giáo khác ở chỗ về năng lực và sự sống. Họ KHÔNG CÓ NĂNG LỰC TUYỆT ĐỐI về thần thông phép màu muốn trừng trị hay ban phát cứu độ bất kỳ ai trong bất kỳ tính huống nào như tôn giáo khác. Ở họ, chỉ có những năng lực tương đối và trí tuệ tương đối, có nghĩa, họ là những vị có những khả năng, năng lực nhất định. Và điểm đặc biệt ở họ, tuy có cuộc sống hơn cả ngàn năm, vượt xa tuổi thọ con người chỉ trên dưới 100 năm nhưng họ vẫn ko thoát khỏi vòng sanh tử luân hồi như con người, khác vị thần tiên trường sinh bất tử ở tôn giáo khác. Chính vì vậy, đạo phật vẫn gọi họ bằng cụm từ chỉ chung chung là "chúng sanh". 

Như vậy, nếu nói theo cách nhìn nhận bằng ngôn từ của dân gian, họ vẫn được gọi là những vị thần, vị tiên vì có những khả năng nhất định hơn loài người chúng ta.

(1) : xem bài viết "phá lập" là gì tại đây

TÂM SINH TƯỚNG

Thế gian thường bảo với nhau rằng tâm sinh tướng. Vậy cái tướng mạo xấu hay đẹp chẳng hạn ấy có được do đâu mà có ? Chúng ta có thể đứng ở góc độ tâm để xét hai chuỗi của quá trình nhân quả diễn ra. Chuỗi nhân quả thứ nhất, do những hành động hay còn gọi là nghiệp ( diễn biến tâm được biểu hiện bên ngoài ) của ngừi đó diễn ra ở kiếp trước dẫn đến kết quả của một hình tướng ở kiếp hiện tại khi lúc mới sanh ra. Có thể nói, đây là cái sanh nhân tướng được định sẵn có. Chuỗi nhân quả thứ hai, do diễn biến tâm biểu hiện sự tham, sân, si ra bên ngoài bằng những hành động ở kiếp hiện tại dẫn đến hình tướng định sẵn trước đó chuyển đổi sang tính tích cực (đẹp ) hay sang tính tiêu cực (xấu) hơn. Nó tùy thuộc vào nghiệp xấu, tốt hay nói cách khác là tâm thiện hay bất thiện. Đây gọi là cách chuyển nghiệp để từ một kết quả hình tướng định sẵn A sang một hình tướng khác A' do nhiều yếu tố tương tác, trong đó có các hành động nghiệp. Ví dụ: một người hói do nhân duyên nghiệp quả kiếp trước mà kiếp này dẫn đến đầu hói định sẵn (như ADN định sẵn hói). Do quá trình sống, người này tạo ra những nghiệp cực kỳ bất thiện như tự cho mình là phật, là thánh hay chửi rủa người khác khắp mọi nơi chẳng hạn....Chính hành động xấu như vậy, sự sân si như lửa đốt góp phần vào việc rụng tóc tạo ra quả đầu ngày càng hói (tất nhiên có thể do nhìu yếu tố khác nữa tương tác như môi trường, thức ăn, thức uống,...). Khuôn mặt người này sẽ tạo nếp nhăn xấu đi, già đi do lúc nào cũng sân si. Ngược lại, nếu người này, có tâm thiện lành, tạo ra các nghiệp thiện lành, ít khởi sân, ko tạo ra lửa trong người, có thể ko tạo ra việc rụng tóc. Tóc sinh trưởng do nhiệt trong người mát. Và các yếu tố khác góp phần vào việc làm quả đầu thay đổi, tóc mọc nhìu hơn trước. Khuôn mặt người ấy ít nếp nhăn, ít già nhanh, đẹp ra do ko sân. 

Qua ví dụ, chúng ta thấy các nghiệp cũng quyết định rất lớn ở việc tạo nên hình tướng ở kiếp hiện tại. Cần chú ý đến các hành động của mình ngay hiện hiện tại. Đừng để ý hay truy tìm quá khứ, hay ước vọng vào thứ mình sẽ ở tương lai. Nên cần thực tập chánh niệm trong các hành động chân chánh trong khi đi, khi đứng, khi nằm, đặc biệt là khi nói ngay bây giờ và tại đây nhằm ko để tạo ra quả nghiệp hình tướng xấu. Mỗi người cần cố gắng luôn giữ tâm thiện lành như vậy thì ắc hình tướng sẽ thay đổi tích cực, đẹp hơn, ít già, ít nếp nhăn,....

NHÂN CHI SƠ TÍNH BỔN ÁC HAY THIỆN ?

Thế gian nói gì ? 

Từ xưa đến nay luôn có hai trường phái của người thế gian, một bên cho rằng “nhân chi sơ tính bổn ác”, còn một bên cho rằng “nhân chi sơ tính bổn thiện”. 

“Nhân chi sơ tính bổn ác” tức là con ngừi vốn ban đầu mới sanh ra đã mang bản tính ác sẵn có. Đại diện cho trường phái này là các triết gia như Thomas Hobbes, Friedrich Nietzche,…hay nhà nho, nhà tư tưởng Tuân Tử của Trung Hoa hoặc các nhà kinh tế học thường chấp nhận và dựa vào quan điểm trên đưa ra các học thuyết kinh tế tiêu biểu như nhà kinh tế học Adam Smith,….

“Nhân chi sơ tính bổn thiện” tức là con người từ lúc mới sanh ra cái tánh vốn đã lành nhưng do quá trình sống, tiếp xúc với môi trường XH nên đã làm họ thay đổi, trở nên xấu xa đi. Trong Tam tự kinh của Trung Hoa có câu : 

“Nhân chi sơ; Tính bản thiện.

Tính tương cận; Tập tương viễn.

Cẩu bất giáo; Tính nãi thiên.

Giáo chi đạo; Quí dĩ chuyên”

Đại diện cho trường phái quan điểm này là các triết gia như Platon và Jean Jacques Rousseau của phương tây hay Mạnh Tử và Khổng Tử của phương đông - Trung Hoa,…

Đạo phật nói gì ?

Dựa trên quan điểm luân hồi, 12 nhân duyên mà xét thì con người do vốn dĩ vô minh nên trôi lăn, luân hồi đến kiếp hiện tại. Vô minh này ko xác định rõ được nguồn điểm khởi đầu như thế nào. Vô minh được thể hiện qua các hành từ lúc đứa bé mới sinh ra gồm thân, khẩu, ý có đặc tính hiển lộ dạng vi tế hoặc thô như tham, sân. Ví dụ: một đứa trẻ sơ sinh có hành động vô minh như tham hoặc sân nhăn mặt hay khóc nếu cản trở ko cho bé bú sữa mẹ. Nhiều người lại nói đứa bé mới sinh ra không biết gì mà sao có tham và sân. Chúng chỉ là phản xạ tự nhiên thôi? Cũng ví như loài chó hoang, do hàng triệu năm được con người bắt về nuôi thuần dưỡng, loài chó hoang ấy sẽ thay đổi dần tập tính loài, tức cái bản năng hoang sơ của loài dần biến mất. Đến khi chó con được chó mẹ đã  thuần dưỡng rồi sinh ra đã có tánh ngoan ngoãn hơn sự thú tính của loài chó con hoang trước đó. Cũng vậy, ở loài người do ko biết rõ nguồn gốc vô minh bắt đầu từ đâu và con người trải qua nhiều kiếp  sống nên huân tập những cử chỉ hành động, của tham, sân, si qua hàng triệu năm đến kiếp này mới sinh ra thì hiển lộ sự huân tập ấy ngay từ lúc ban đầu. Mà sự tham, sân là biểu hiện cái ác con người. Cho nên, đặc tính con người là ác sẵn có. Tuy nhiên, mặc dù tính vô minh sẵn có ở một đứa bé mới sinh ko có nghĩa là mọi cử chỉ hành động của nó đều thể hiện đặc tính ác toàn bộ mà nó luôn đi liền cả hai khía cạnh hành động đó là thiện và bất thiện. Điều phân tích trên cho thấy nó hơi nghiêng gần sát theo luận điểm "nhân chi sơ tính bổn ác" nhưng nhìn nhận kỹ  vẫn chưa đúng lắm.

Riêng trường phái đại thừa có thêm quan điểm phật tánh sẵn có của con người. Phật tánh là tánh sáng suốt thường hằng ko sanh diệt. Điều này cũng có nghĩa cơ bản một đứa trẻ lúc sinh ra đã có bản tính thiện lành rồi. Do thời gian, phật tánh bị che lấp bởi vô minh nên ko hiển lộ ra. Và quá trình này cũng chẳng biết cái điểm khởi đầu từ đâu, lúc nào mà có. Nếu nhìn nhận khía cạch phật tánh thì nó lại gần khớp với quan điểm thứ hai là “nhân chi sơ tính bổn thiện”.

Nói tóm lại, dựa vào sự phân tích trên thì đạo phật sẽ ko đi chuyên biệt theo một trường phái nào cả mà chỉ nghiêng về khía cạnh nào đó ở từng luận điểm tiêu đề trên của mỗi trường phái đại thừa hay nguyên thủy mà thôi. 

Ảnh : triết gia cổ đại Platon sống gần thời đức Phật năm 427-347 TCN

Phân loại nhóm hội trên facebook

Hiện nay có rất nhiều group trên facebook liên quan đến đạo phật. Có nhóm hội ( group) hoạt động diễn ra sôi nổi, có nhóm hội diễn ra rất phức tạp. Nay, tui có thể tạm chia ra thành hai loại nhóm hội và đặt tên như sau :

_ Thứ nhất, Nhóm hội nông nổi : là những group có nhiều thành viên sôi nổi kiểu hung hăng, kiêu căng, lắm mồm lắm miệng thích chém gió nhiều. Họ thích luận tranh, đấu tranh, đả kích, phản pháo, ngụy biện luận thậm chí chửi bới tục tĩu nhằm đả thương những ngừi viết status, những lời còm trái ý mình của bất kỳ ai bằng "binh khí" cào bàn phím. Những hành động của họ ko lợi ích, ko lợi mình lợi người kiểu hý luận ấy chính là biểu hiện của sự ko tỉnh giác, ko định tĩnh, tâm tán loạn, các căn ko được kiểm soát, thất niệm. Những ngừi nói trên chính là những ngừi ko có sự tu tập hoặc ko có tinh tấn nhiều hoặc căn cơ rất yếu dẫn đến tiếp cận giáo pháp khó nên ko hiểu biết trí tuệ hoặc các tà kiến ngoại đạo sống hành ác vô đả phá lẫn nhau .

_ Thứ hai, nhóm hội thâm sâu : là những group có nhiều thành viên hoan hỷ nhiệt tình, bằng kinh nghiệm thực tập, hiểu biết giáo pháp mà truyền đạt pháp cho chúng sanh. Họ ko có tháo động lắm mồm lắm miệng, ko có kiêu căng ngã mạn, ko có thất niệm tỉnh giác, có sự định tĩnh và các căn luôn phòng hộ khi ai đó phản còm. Những ngừi này khi đối luận họ biết nhường nhịn, biết tàm quý, ko có đấu tranh đả kích lẫn nhau, sống trong hoà hợp bất thối chuyển. Họ truyền pháp bằng những lời thiện xảo, ko thiện xảo trong cái nhìn tôn trọng đạo hữu lẫn nhau, có từ ái. Những ngừi nói trên là những người có tu tập hoặc biết học hỏi, biết tiếp thu lời truyền đạt, lời dạy của các thiện trí thức, bậc chân nhân, bậc thánh nhân hoặc những ngừi có căn cơ tu học cao

Phật dạy trong kinh các cách đối trị, phòng trừ đối với những phiền não đã khởi sanh hoặc chưa sanh khởi. Tùy vào những phiền não mà có những cách phòng trừ khác nhau trong đó có một cách là tránh né đi chỗ khác. Chính những "Nhóm hội chúng nông nổi" nói trên sẽ làm cho chúng ta phiền não vì một phàm phu dễ bị dính mắc vào những thứ bất thiện của các thành viên của nhóm này. Bởi nhiều khi chúng ta tham gia còm mà có ai đó gây cản trở làm cho chúng ta ko giữ nổi điềm tĩnh, rơi vào sự bực bội phiền não hoặc vô tình, chúng ta còm làm những người hung hăng trong đó nổi cáu, hung dữ chửi bới ta vì cho rằng trái ý thì nên áp dụng 36 kế trong đó có kế chạy tức là né tránh đi chỗ khác như đức Phật đã dạy trong kinh. Ngoài ra, chúng ta tránh né nhóm hội loại này cũng nhằm tránh giao du những bạn bè hành việc xấu ở nhóm nhằm khỏi bị những hạng người xấu đó dẫn dắt lầm đường lạc lối.

Nói tóm lại, hãy tạo điều kiện cho bản thân tu tập tốt nhất bằng cách ko tham gia vào những Nhóm hội nông nổi để ko trợ duyên cho họ phát triển các member những tụ tập tào lao bí đao ko đem lại lợi ích.

Chú thích : các nội dung nói trên dựa vào các kinh trong Tăng chi bộ để phân loại nhóm và các kinh khác trong nikaya để đề cập nội dung